Vận động khi đang và sau điều trị ung thư

Bản năng khi mệt vì điều trị là nằm nghỉ, nhưng nghỉ hoàn toàn thường làm mệt mỏi kéo dài hơn.

Về mệt mỏi do điều trị

• Khác với mệt thông thường
• Không đỡ hẳn sau khi ngủ
• Kéo dài nhiều tuần hoặc tháng
• Ảnh hưởng lớn tới chất lượng sống
• Là tác dụng phụ rất phổ biến

Loại mệt mỏi này thường bị người xung quanh đánh giá thấp vì không nhìn thấy được.

Vì sao vận động giúp

• Nghiên cứu cho thấy giảm mệt mỏi
• Giữ khối cơ
• Cải thiện tâm trạng
• Cải thiện giấc ngủ
• Giúp giữ khả năng sinh hoạt

Đây là một trong ít biện pháp có bằng chứng tốt cho mệt mỏi liên quan ung thư.

Trao đổi với bác sĩ trước

• Hỏi về giới hạn theo giai đoạn điều trị
• Hỏi về kết quả xét nghiệm máu
• Hỏi về vị trí đặt cổng truyền hoặc ống thông
• Hỏi về nguy cơ liên quan tới xương
• Kế hoạch phải cá nhân hoá

Mỗi người có bối cảnh điều trị khác nhau nên không có chương trình chung.

Bắt đầu rất nhẹ

• Vài phút đi bộ trong nhà
• Bài tập ngồi
• Vận động biên độ khớp
• Nghỉ khi cần
• Làm nhiều lần ngắn trong ngày

Năm phút vài lần trong ngày dễ làm hơn một buổi hai mươi phút trong giai đoạn này.

Điều chỉnh theo ngày

• Có ngày làm được nhiều hơn
• Có ngày chỉ làm được rất ít
• Cả hai đều bình thường
• Không so với ngày tốt nhất
• Linh hoạt là cách duy trì được

Chu kỳ điều trị làm mức năng lượng dao động mạnh nên kế hoạch cứng sẽ không dùng được.

Khi số máu thấp

• Bạch cầu thấp làm dễ nhiễm trùng
• Tiểu cầu thấp làm dễ chảy máu và bầm
• Thiếu máu làm mệt và khó thở hơn
• Bác sĩ sẽ cho biết giới hạn cụ thể
• Tránh chỗ đông người khi bạch cầu thấp

Giai đoạn số máu thấp thường là lúc cần giảm hoặc đổi hình thức vận động.

Về nguy cơ nhiễm trùng

• Tránh phòng tập đông trong giai đoạn nhạy cảm
• Tập ở nhà hoặc ngoài trời vắng
• Rửa tay kỹ
• Tránh hồ bơi khi có vết thương hở
• Theo hướng dẫn của bác sĩ

Đi bộ ngoài trời vắng người là lựa chọn an toàn trong giai đoạn miễn dịch yếu.

Khi có tổn thương xương

• Một số tình trạng làm xương yếu hơn
• Tránh tải nặng và động tác xoắn vặn
• Tránh nguy cơ ngã
• Bác sĩ sẽ nêu giới hạn cụ thể
• Vẫn vận động được ở mức phù hợp

Giới hạn ở đây rất cụ thể theo từng người nên phải hỏi bác sĩ điều trị.

Về phù bạch huyết

• Có thể xảy ra sau một số phẫu thuật
• Vận động phù hợp thường có lợi
• Tăng tải cần rất từ từ
• Theo dõi sưng ở tay hoặc chân
• Kỹ thuật viên chuyên về phù bạch huyết hướng dẫn tốt nhất

Quan niệm cũ cấm hoàn toàn dùng tay bên phẫu thuật đã được xem lại trong nhiều hướng dẫn.

Bệnh thần kinh ngoại biên do thuốc

• Tê bì tay chân là tác dụng phụ thường gặp
• Ảnh hưởng tới thăng bằng
• Chú ý phòng ngã
• Bài tập thăng bằng có hỗ trợ
• Kiểm tra bàn chân vì cảm giác giảm

Giảm cảm giác bàn chân làm tăng nguy cơ ngã nên cần chọn bề mặt an toàn để tập.

Sau khi kết thúc điều trị

• Hồi phục cần thời gian
• Bắt đầu lại từ mức thấp
• Tăng dần trong nhiều tháng
• Đừng so với mình trước khi bệnh
• Tiến bộ vẫn xảy ra dù chậm

So sánh với chính mình trước khi bệnh là nguồn thất vọng không cần thiết.

Về tập kháng lực

• Giúp lấy lại khối cơ đã mất
• Bắt đầu với tải rất nhẹ
• Tăng từng bước nhỏ
• Có giá trị trong phục hồi
• Theo hướng dẫn chuyên môn

Khối cơ mất trong thời gian điều trị lấy lại được, chỉ là cần thời gian.

Yếu tố tinh thần

• Vận động giúp cảm giác kiểm soát được cơ thể
• Giảm lo âu
• Là hoạt động bình thường giữa giai đoạn không bình thường
• Nhóm tập cùng hoàn cảnh có giá trị
• Không chỉ là chuyện thể chất

Với nhiều người, việc lấy lại được một thói quen bình thường có ý nghĩa lớn hơn số đo.

Khi nào dừng và hỏi bác sĩ

• Sốt
• Đau ngực hoặc khó thở bất thường
• Chóng mặt nhiều
• Đau xương mới xuất hiện
• Sưng chân một bên

Những dấu hiệu này cần được đánh giá y tế chứ không tự theo dõi.

Cách nghĩ thực tế

• Vận động nhẹ thường giúp giảm mệt mỏi do điều trị
• Kế hoạch phải cá nhân hoá theo giai đoạn điều trị
• Giai đoạn số máu thấp cần điều chỉnh
• Linh hoạt theo ngày quan trọng hơn kế hoạch cứng
• Đừng so với mình trước khi bệnh

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định phải trao đổi với bác sĩ điều trị.

Câu hỏi thường gặp