Vận động khi bị tiểu đường

Với người tiểu đường, vận động không phải thứ làm thêm cho vui mà là một phần của kế hoạch điều trị.

Vì sao vận động quan trọng

• Cơ sử dụng đường trong lúc vận động
• Cải thiện độ nhạy insulin
• Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
• Hỗ trợ huyết áp và mỡ máu
• Tác dụng kéo dài sau buổi tập

Tác dụng lên độ nhạy insulin kéo dài hàng giờ sau khi buổi tập kết thúc.

Nói chuyện với bác sĩ trước

• Hỏi về mức vận động phù hợp
• Hỏi thuốc có cần điều chỉnh không
• Hỏi về biến chứng đang có
• Hỏi về theo dõi đường huyết quanh buổi tập
• Đây là bước không nên bỏ

Việc điều chỉnh thuốc quanh buổi tập là quyết định của bác sĩ, không phải chuyện tự làm.

Hai loại hình đều cần

• Vận động tim phổi giúp đường huyết ngay
• Tập kháng lực tăng khối cơ
• Nhiều cơ hơn giúp kiểm soát đường lâu dài
• Kết hợp cả hai tốt hơn một loại
• Không bỏ loại nào

Tập kháng lực tác động lên đường huyết theo cách mà đi bộ đơn thuần không làm được.

Đi bộ sau bữa ăn

• Mười tới mười lăm phút là đủ
• Giúp giảm đỉnh đường huyết sau ăn
• Không cần đi nhanh
• Dễ thành thói quen
• Bữa nào cũng làm được

Thói quen nhỏ này có sẵn mốc thời gian nên dễ duy trì hơn buổi tập riêng.

Về hạ đường huyết khi tập

• Có thể xảy ra ở người dùng insulin
• Hoặc một số nhóm thuốc uống
• Có thể xảy ra nhiều giờ sau buổi tập
• Cần biết cách nhận ra sớm
• Bác sĩ sẽ hướng dẫn cách phòng cụ thể

Hạ đường huyết muộn sau buổi tập là điều nhiều người không lường trước.

Dấu hiệu hạ đường huyết

• Run tay
• Vã mồ hôi lạnh
• Đói cồn cào
• Hồi hộp, tim đập nhanh
• Lú lẫn hoặc khó tập trung
• Dừng ngay và xử trí theo hướng dẫn của bác sĩ

Nhận ra sớm và dừng ngay quan trọng hơn cố hoàn thành buổi tập.

Chuẩn bị trước buổi tập

• Mang theo thứ chứa đường
• Mang nước
• Mang thẻ hoặc vòng nhận diện bệnh
• Tập cùng người khác khi mới bắt đầu
• Báo người xung quanh biết mình có bệnh

Người tập cùng biết mình có bệnh là lớp an toàn đơn giản mà hiệu quả.

Theo dõi đường huyết quanh buổi tập

• Đo trước khi tập
• Đo sau khi tập
• Ghi lại để thấy mẫu hình
• Mang số liệu cho bác sĩ xem
• Giúp điều chỉnh kế hoạch sát hơn

Sổ ghi số đo quanh buổi tập là thông tin quý cho lần khám sau.

Chăm sóc bàn chân

• Kiểm tra bàn chân hàng ngày
• Xem cả kẽ ngón và gan bàn chân
• Đi giày vừa, không cọ xát
• Tất mềm, không có đường may cứng
• Không đi chân trần
• Đi khám sớm khi có vết thương dù nhỏ

Vết thương nhỏ ở bàn chân người tiểu đường có thể diễn tiến nhanh hơn dự đoán.

Khi có biến chứng thần kinh ngoại biên

• Cảm giác bàn chân giảm
• Dễ có vết thương mà không biết
• Ưu tiên hình thức ít tác động lên bàn chân
• Đạp xe hoặc bơi là lựa chọn
• Kiểm bàn chân sau mỗi buổi tập

Giảm cảm giác nghĩa là đau không còn là hệ thống cảnh báo đáng tin nữa.

Khi có biến chứng mắt

• Một số tình trạng võng mạc cần tránh gắng sức rất mạnh
• Tránh động tác làm tăng áp lực đột ngột
• Hỏi bác sĩ mắt về giới hạn cụ thể
• Vẫn vận động được ở mức phù hợp
• Không tự suy đoán

Giới hạn cụ thể phụ thuộc tình trạng mắt nên phải hỏi bác sĩ chuyên khoa.

Khi có bệnh thận

• Vẫn được khuyến khích vận động
• Cường độ và loại hình cần phù hợp
• Chú ý lượng nước uống theo hướng dẫn
• Trao đổi với bác sĩ điều trị
• Không tự tăng cường độ mạnh

Người bệnh thận vẫn hưởng lợi từ vận động, chỉ cần lộ trình riêng.

Bắt đầu thế nào

• Bắt đầu ngắn và nhẹ
• Mười phút cũng được
• Tăng dần theo tuần
• Đều đặn quan trọng hơn cường độ
• Đừng cố bù bằng một buổi dài cuối tuần

Vận động rải đều trong tuần có lợi cho đường huyết hơn dồn vào một buổi.

Về ngày ốm

• Đường huyết có thể biến động khi ốm
• Nên nghỉ tập khi đang sốt
• Quay lại từ mức nhẹ hơn
• Theo hướng dẫn của bác sĩ về ngày ốm
• Không cố tập cho đủ chỉ tiêu

Ngày ốm là lúc theo kế hoạch của bác sĩ chứ không theo lịch tập.

Uống nước

• Đường huyết cao làm mất nước nhiều hơn
• Uống trước, trong và sau buổi tập
• Không đợi tới khi khát
• Chú ý hơn trong thời tiết nóng
• Hỏi bác sĩ nếu có hạn chế dịch

Mất nước làm đường huyết cô đặc hơn và làm cảm giác mệt nặng thêm.

Về giảm cân

• Vận động hỗ trợ nhưng không phải tất cả
• Chế độ ăn đóng vai trò lớn
• Giảm một phần cân nặng đã cải thiện đường huyết
• Không cần về cân nặng lý tưởng mới có lợi
• Giữ được mới là điều khó

Một phần cân nặng giảm được và giữ được có giá trị hơn nhiều so với giảm nhanh rồi tăng lại.

Cách nghĩ thực tế

• Vận động là một phần của điều trị tiểu đường
• Trao đổi với bác sĩ về thuốc trước khi tăng vận động
• Mang theo thứ chứa đường khi tập
• Kiểm tra bàn chân hàng ngày
• Đi bộ sau bữa ăn là thói quen dễ và có ích

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi điều chỉnh thuốc phải do bác sĩ quyết định.

Câu hỏi thường gặp