Vận động khi có bệnh phổi mạn tính

Người bệnh phổi mạn hay rơi vào vòng luẩn quẩn: khó thở nên ít vận động, ít vận động nên khó thở hơn.

Vòng luẩn quẩn khó thở

• Khó thở khi gắng sức
• Tránh các hoạt động gây khó thở
• Cơ yếu đi do ít dùng
• Cùng một việc đòi hỏi nhiều oxy hơn
• Khó thở nặng hơn ở mức gắng sức thấp hơn

Phá vòng luẩn quẩn này là mục tiêu chính của việc vận động ở nhóm bệnh nhân này.

Vận động giúp thế nào

• Cơ hiệu quả hơn nên cần ít oxy hơn
• Sức bền tăng
• Tự tin hơn với hoạt động hàng ngày
• Giảm lo lắng khi thấy khó thở
• Cải thiện chất lượng sống

Vận động không làm phổi tốt lên nhưng làm cơ thể dùng oxy hiệu quả hơn.

Về phục hồi chức năng hô hấp

• Chương trình có giám sát y tế
• Kết hợp tập luyện và giáo dục
• Được chứng minh có hiệu quả rõ
• Học cách kiểm soát khó thở
• Hỏi bác sĩ về chương trình sẵn có

Đây là một trong những can thiệp có bằng chứng tốt nhất cho người bệnh phổi mạn.

Bắt đầu thế nào

• Bắt đầu rất ngắn
• Vài phút cũng được
• Nghỉ khi cần rồi làm tiếp
• Tăng dần từng chút
• Kiên nhẫn hơn bình thường

Chia buổi tập thành nhiều đoạn ngắn có nghỉ giữa là cách làm phù hợp với nhóm này.

Kỹ thuật thở khi gắng sức

• Thở ra qua môi mím lại
• Thở ra dài hơn hít vào
• Thở bằng bụng
• Không thở nhanh và nông
• Kỹ thuật viên sẽ hướng dẫn cụ thể

Thở ra qua môi mím giúp giữ đường thở mở lâu hơn và làm giảm cảm giác hụt hơi.

Đồng bộ thở với động tác

• Thở ra khi làm phần nặng
• Hít vào khi thả
• Áp dụng cả trong sinh hoạt hàng ngày
• Thở ra khi đứng lên hoặc nhấc đồ
• Giúp đỡ hụt hơi rõ rệt

Cách này áp dụng được cả khi leo cầu thang hay mặc quần áo chứ không riêng khi tập.

Loại hình phù hợp

• Đi bộ
• Đạp xe trong nhà
• Tập kháng lực nhẹ
• Bài tập cho cơ tay và vai
• Bài tập ngồi cho người yếu nhiều

Bài tập ngồi cho phép người rất yếu vẫn bắt đầu được ở đâu đó.

Vì sao tập tay lại quan trọng

• Nhiều việc hàng ngày dùng tay giơ cao
• Động tác giơ tay hay gây hụt hơi
• Tăng sức mạnh vai và tay giúp đỡ hơn
• Chải tóc, lấy đồ trên cao dễ hơn
• Ảnh hưởng trực tiếp tới sinh hoạt

Người bệnh phổi mạn thường hụt hơi nhiều khi làm việc với tay giơ quá đầu.

Mức khó thở chấp nhận được

• Khó thở nhẹ tới vừa khi tập là bình thường
• Vẫn nói được vài từ
• Hồi lại trong vài phút sau khi nghỉ
• Khó thở dữ dội là dấu hiệu quá mức
• Bác sĩ sẽ hướng dẫn mức cụ thể

Cảm giác hụt hơi khi tập không có nghĩa là đang làm hại phổi.

Dấu hiệu phải dừng ngay

• Khó thở dữ dội không đỡ khi nghỉ
• Đau ngực
• Chóng mặt hoặc choáng
• Môi hoặc đầu ngón tay tím
• Tim đập rất nhanh không đều
• Liên hệ y tế khi triệu chứng không cải thiện

Những dấu hiệu này cần được xử trí y tế chứ không nên cố qua.

Khi đang thở oxy

• Nhiều người vẫn tập được
• Mức oxy khi vận động do bác sĩ chỉ định
• Không tự tăng giảm
• Có thiết bị di động cho người cần
• Oxy là thuốc có chỉ định và liều

Điều chỉnh oxy theo cảm giác là việc không nên tự làm.

Người hen

• Kiểm soát hen tốt giúp tập thoải mái
• Mang theo thuốc cắt cơn
• Khởi động kỹ hơn
• Tránh không khí rất lạnh và khô nếu nhạy cảm
• Trao đổi kế hoạch dùng thuốc với bác sĩ

Rất nhiều vận động viên có hen vẫn thi đấu ở mức cao khi bệnh được kiểm soát tốt.

Chọn môi trường tập

• Tránh giờ không khí ô nhiễm nặng
• Tránh khói và mùi nồng
• Tránh nơi quá lạnh hoặc quá nóng
• Trong nhà là lựa chọn tốt vào ngày xấu
• Theo dõi chất lượng không khí nếu nhạy cảm

Ngày không khí xấu là ngày nên chuyển vào trong nhà chứ không phải ngày bỏ tập.

Về đợt cấp

• Giảm hoặc nghỉ tập trong đợt cấp
• Theo hướng dẫn của bác sĩ
• Quay lại từ mức thấp hơn nhiều
• Tăng lại dần
• Đừng bỏ hẳn sau đợt cấp

Nhiều người mất thành quả nhiều tháng vì không quay lại tập sau một đợt cấp.

Giữ động lực

• Đặt mục tiêu theo việc hàng ngày
• Ghi lại quãng đường đi được
• Tập cùng người khác
• Ghi nhận cả tiến bộ nhỏ
• Nhìn theo tháng chứ không theo buổi

Leo được cầu thang lên nhà mà không phải dừng giữa chừng là mốc rất đáng ghi nhận.

Cách nghĩ thực tế

• Tránh vận động làm khó thở nặng thêm về lâu dài
• Vận động làm cơ dùng oxy hiệu quả hơn
• Thở ra qua môi mím giúp giảm hụt hơi
• Oxy là thuốc có chỉ định, không tự chỉnh
• Quay lại tập sau đợt cấp quan trọng như việc bắt đầu

Nội dung này mang tính thông tin chung; người bệnh phổi mạn cần hướng dẫn riêng từ bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp