Phân biệt mỏi cơ bình thường và chấn thương

Không phân biệt được hai thứ này thì người ta hoặc bỏ tập vì sợ, hoặc tập tiếp trên một chấn thương.

Đau nhức sau tập là gì

• Xuất hiện sau khoảng một ngày
• Đỉnh điểm trong hai ngày đầu
• Giảm dần sau đó
• Lan đều cả một vùng cơ
• Hay gặp khi làm bài mới

Đây là phản ứng bình thường của cơ với kích thích chưa quen.

Đặc điểm của mỏi cơ

• Cảm giác ê ẩm chứ không nhói
• Lan đều chứ không một điểm
• Hai bên thường tương tự nhau
• Đỡ hơn khi vận động nhẹ
• Không kèm sưng rõ

Cảm giác đỡ hơn sau khi vận động nhẹ là dấu hiệu khá đặc trưng của mỏi cơ.

Đặc điểm của chấn thương

• Đau khu trú một điểm
• Đau ở khớp hoặc gân
• Đau nhói khi làm một động tác cụ thể
• Thường một bên
• Có thể kèm sưng hoặc bầm
• Nặng hơn khi vận động

Chỉ một bên đau trong khi bài tập làm đều hai bên là dấu hiệu đáng chú ý.

Đau xuất hiện lúc nào

• Mỏi cơ đến muộn, sau vài giờ tới một ngày
• Chấn thương cấp thường đau ngay lúc xảy ra
• Có tiếng rắc hoặc cảm giác hụt
• Phải dừng ngay lúc đó
• Thời điểm đau là manh mối quan trọng

Cơn đau xuất hiện ngay trong lúc làm một động tác cụ thể ít khi là mỏi cơ.

Về mất chức năng

• Mỏi cơ làm yếu tạm thời nhưng vẫn làm được
• Chấn thương có thể làm không làm được động tác
• Khớp kẹt hoặc mất vững
• Không chịu được trọng lượng
• Đây là dấu hiệu nặng

Không đứng được lên chân đau là dấu hiệu cần được khám sớm.

Về sưng

• Mỏi cơ hiếm khi sưng rõ
• Sưng nhanh sau chấn thương gợi ý tổn thương mô
• Sưng kèm nóng đỏ cần chú ý hơn
• So sánh với bên đối diện
• Sưng kèm sốt cần đi khám

So sánh hai bên là cách đơn giản để biết sưng có thật hay không.

Đau nhức không phải thước đo hiệu quả

• Chủ yếu phản ánh sự mới lạ của bài tập
• Không phản ánh mức tiến bộ
• Người tập lâu ít đau mà vẫn tiến bộ
• Đau nhiều còn cản buổi sau
• Đừng tìm cách làm mình đau

Cố tập tới mức đau nhức mỗi buổi là cách làm chậm tiến bộ chứ không nhanh hơn.

Khi đang đau nhức nên làm gì

• Vận động nhẹ thường giúp đỡ hơn nằm yên
• Đi bộ nhẹ
• Giãn cơ nhẹ nhàng
• Đổi sang nhóm cơ khác
• Giảm tải nếu kỹ thuật bị ảnh hưởng

Nằm yên hoàn toàn thường làm cảm giác cứng cơ kéo dài hơn.

Cách giảm đau nhức lần sau

• Tăng tải từ từ
• Không đổi nhiều bài cùng lúc
• Khởi động kỹ
• Ngủ đủ
• Cơ thể quen dần sau vài buổi

Cơ thích nghi khá nhanh nên bài tập mới chỉ gây đau nhiều ở vài lần đầu.

Đau gân khác đau cơ

• Khu trú ở chỗ gân bám
• Đau khi bắt đầu vận động
• Có thể đỡ khi đã nóng người rồi đau lại sau
• Thường do lặp lại quá nhiều
• Cần giảm tải và có thể cần khám

Kiểu đau giảm khi nóng người rồi quay lại sau buổi tập là dấu hiệu khá điển hình của vấn đề gân.

Khi đau kéo dài

• Quá một tuần không đỡ
• Hoặc nặng dần
• Hoặc lặp lại mỗi lần tập
• Đều là lý do đi khám
• Đừng chờ tới khi không đi được

Chấn thương xử lý sớm thường hồi phục nhanh hơn nhiều so với để lâu.

Dấu hiệu cần đi khám sớm

• Đau dữ dội ngay khi xảy ra
• Nghe tiếng rắc lúc chấn thương
• Không chịu được trọng lượng
• Khớp biến dạng hoặc mất vững
• Tê bì hoặc yếu liệt
• Sưng nóng đỏ kèm sốt

Những dấu hiệu này cần được bác sĩ đánh giá chứ không tự theo dõi ở nhà.

Ghi lại để nhận ra mẫu hình

• Ghi bài tập nào gây đau
• Ghi mức tải hôm đó
• Ghi vị trí đau
• Thấy được mẫu hình lặp lại
• Hữu ích khi đi khám

Biết chính xác động tác nào gây đau giúp bác sĩ chẩn đoán nhanh hơn nhiều.

Về thuốc giảm đau

• Dùng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ
• Không dùng để tập tiếp trên chấn thương
• Che triệu chứng không làm lành tổn thương
• Trao đổi nếu phải dùng thường xuyên
• Thuốc hỗ trợ chứ không thay nghỉ ngơi

Uống thuốc để tập tiếp trên một chấn thương là cách biến chuyện nhỏ thành chuyện dài.

Cách nghĩ thực tế

• Mỏi cơ lan đều, chấn thương khu trú một điểm
• Đau ở khớp hoặc gân khác hẳn mỏi cơ
• Đau nhức không phải thước đo hiệu quả
• Đau kéo dài quá một tuần là lý do đi khám
• Không dùng thuốc giảm đau để tập tiếp trên chấn thương

Nội dung này mang tính thông tin chung; đau kéo dài hoặc nặng cần được bác sĩ khám.

Câu hỏi thường gặp